Ижтимоий тармоқларда ўқитувчиларни мукофотлаш ва рағбатлантириш, директор жамғармасидан бериладиган устамалар ва бошқа моддий имкониятлар борасида турли талқинлар илгари сурилмоқда. Халқ таълими вазирлиги бу масалага аниқлик киритди. Вазирлик матбуот хизмати хабарида қайд этилишича, Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 2 августда қабул қилинган 425-сонли қарори билан айрим қарорларга, жумладан, Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 сентябрдаги «Умумий ўрта таълим муассасаларининг ўрнак кўрсатган ходимларини моддий рағбатлантириш тартибини такомиллаштириш тўғрисида»ги 823-сонли қарорларига тегишли ўзгартиришлар киритилди. Мазкур ўзгартиришлар жойлардаги коррупцион ҳолатларни, шунингдек, молиявий хато ва камчиликларнинг олдини олишга қаратилган бўлиб, маблағларни мактаб раҳбарлари ҳамда жойлардаги масъулларнинг суистеъмол қилишининг олдини олиш кўзда тутилган. Ўзгаришлар бевосита ўқитувчиларни рағбатлантириш учун йўналтириладиган директор жамғармаси маблағлари миқдорининг пасайишига олиб келмайди. Аксинча, маблағлар аниқ мезонлар асосида белгиланадиган устамаларга ажратиладиган маблағларнинг кўпайишига ва мукофотлашнинг «барча учун тенглик» тамойили асосида амалга оширилишига хизмат қилади. Қонунчиликка кўра, 2022 йилда Директор жамғармаси жами мактаб иш ҳақи фондининг 12 фоизи бўйича шакллантирилади. Мазкур жамғарма ҳисобидан 2022 йилнинг августига қадар мактабнинг энг илғор ўқитувчиларига 40 фоизгача устама, шунингдек, маблағлар доирасида ходимларга моддий ёрдам ва мукофот бериш имконияти берилган. Шунингдек, маълум қилинишишича, 2021 йилда бир мактабда ўртача директор жамғармасининг 55 фоизи педагог ходимларга ҳар ойлик устамалар учун ҳамда қолган 45 фоизи мукофот ва моддий ёрдам кўрсатишга йўналтирилган. Бироқ жойларда ўқитувчиларга 40 фоизгача устама бериш ўрнига фоизни камайтириш ва қолган суммани моддий ёрдам ҳамда мукофотга йўналтириш амалиёти йилдан йилга ошиб борган. Хусусан, 2021 йилда мактабнинг иш ҳақи фондига 787,5 миллион сўм ва директор жамғармасига 175,5 миллион сўм ажратилган. Ушбу Жамғарма маблағларининг фақатгина 20 фоизи педагог ходимларга ҳар ойлик устамалар учун, қолган 80 фоизи мукофот ва моддий ёрдам кўрсатиш учун йўналтирилган. Кўп ҳолларда жамғарма ҳисобидан мактаб директорлари таниш-билиш орқали ходимларга моддий рағбатлантириш, сурункали равишда айнан бир гуруҳ ходимларга такрор-такрор амалга оширган. Мукофот пуллари директорга яқин бўлган ходимларга, қариндош ва танишларга расмийлаштирилгани аниқланган. Аввалги таҳрирда жамғарма ҳисобидан моддий ёрдам миқдори чегараланмагани сабабли исталган ҳажмда моддий ёрдам кўрсатиш орқали ўғирлик ҳолатлари аниқланган. Мазкур ҳолатлар бўйича материаллар ҳуқуқий баҳо бериш учун ҳуқуқ-тартибот органларига тақдим этилган. Шундан келиб чиқиб янги таҳрирда директор жамғармасидан моддий ёрдам кўрсатиш миқдорлари ва ҳолатлари аниқ белгилаб қўйилди. Натижада мукофот ва моддий ёрдам пулларини сабабсиз бериш имкониятлари чекланди, мактаб доирасида ўқитувчиларни рағбатлантириш учун ажратиладиган жами сумма эса сақлаб қолинди. Бу эса: - маблағларни бевосита ўқитувчиларнинг устамаларига йўналтириш; - моддий ёрдам кўрсатишнинг аниқ ҳолатларини белгилаш (ходимнинг ўзи ва яқин қариндоши вафот этганда, оғир касалликка чалинганда, табиий офатдан зарар кўрганда); - мукофот пулларини барчага тенг миқдорда бериш имкониятини яратди. Шунингдек, Вазир жамғармаси орқали ягона тамойил асосида республика бўйича малакали педагог ходимларга меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 5,5 баравари (ҳозирда 5,1 млн. сўм) миқдорида ҳар ойлик устамалар белгилаш, шунингдек, худди шундай миқдорда илғор ходимларга бир марталик пул мукофотини тўлаш амалиёти жорий этилди. «Хулоса ўрнида Директор жамғармасига бериладиган маблағлар камайтирилмагани, аксинча, моддий ёрдам ва мукофот пулларини аниқ мақсадларга ва тенглик тамойили асосида бериш таъминланганини қайд этиш керак. Ўзгартиришлар орқали Давлат бюджетидан ажратилаётган маблағлардан самарали ва оқилона фойдаланиш орқали ўқитувчи ва бошқа ходимларга тўғри етказилишини таъминлаш мақсад қилинган», — дейилади вазирлик хабарида.
