شوره زار خشونت خفگی آرامان ها

مرتضی چراغی

هابیل، به برادرش قابیل گفت: اگر تو دستت را دراز کنی تا مرا بکشی، من هرگز تو را نخواهم کشت، زیرا از پروردگار جهانیان سخت بیمناکم.
مائده آیه ۲۸

خشونت. براستی کجا را باید محل تولد آن دانست؟ یا شاید بهتر است پرسید “چه زمانی” را. بندی که بالاتر خواندید مربوط به روایتی ازعهدعتیق است. آیه‌ای از قرآن که به اولین نزاع بشر اشاره دارد. آیا برای بررسی می‌بایست جلوتر بیاییم؟ “جنگ” مثلا نکته قابل ذکری‌ست. هرچند خشونت اساسا گستره بی‌پایانی، از درگیری بین دو انسان (که بالاتر اشاره شد) تا نسل‌کشی‌هایی که به قربانی شدن میلیون‌ها نفر منجر می‌شود، را دربرمی‌گیرد. اما اساسا کار آن ساده است. چه در ابعاد مینیاتوری مانند خشونت‌های خانوادگی در قالب کودک آزاری و یا اجتماعی که در شکل عمیق‌تر کردن شکاف طبقاتی خود را نمایان می‌سازد، پی آن بگردیم و یا بزرگتر و در ابعاد بین‌المللی، از تحریم‌های مختلف اقتصادی نظام و حکومت‌ها تا تحکیم استبداد سیاسی، خشونت، استفاده آگاهانه و یا ناآگاهانه فرد یا افرادی/سیستم/خط‌فکری در قالب عریان یا نیمه عریان و نمادین، برای قراردادن دیگران در وضعیتی برخلاف خاستشان است. با این دیدگاه تاریخ پراست از نقاط عطف که شِمای خشونت و همچنین ظرفیت‌های آن را برای سیطره و همچنین آسیب پیچیده و گسترده‌تر کرده‌است. انقلاب صنعتی برای مثال با شیوه‌های نوین میزان مرگبار بودن جنگ‌ها را پیوسته افزایش داده و تاریخ این فجایع را به قبل و بعد از خود تقسیم کرده است. و یا ادیان که با زایش بیشمار تفکرات و شاخه‌های مختلف متحجر، به هرچه داغ‌تر نگه داشته شدن تنور تعصبات دامن زده است.

بله، اساسا کار ساده است، هر خشونتی زاییده جهل است. و خشونت مدرن در واقع نه تنها تلاش برای سرکوب و متوقف کردن اغتشاشگران در مقابل نگرانی‌های مربوط به اجرای قانون و فرهنگ در یک ناحیه خاص بلکه جلوه‌ای از زخم‌های عمیق در جوامع بظاهر مدرن بشری‌ست، و از آنجا که خشونت مدرن نامرئی‌ست همه ما در حال خفگی هستیم چون، یک( در تمامی ابعاد زندگی و جامعه بشری مستتر است) دو در عصر جهانی شدن، هرگونه ظلمی در برابر دیدگان همه قرار میگیرد. این ماییم که می‌بایست با اتحاد این جرثومه تباهی را در هر شِما وابعادی از تن جهان محو کنیم. بله، راهی دراز در پیش داریم اما جز این چاره‌ای نیست اگر دل به دیدن زیبایی‌ها بسته‌ایم زیرا، تاریخ به ما می‌گوید که “خشوت” شوره‌زاریست که جز مرگ زایشی نداشته و ندارد.