Կասպյան հնգյակի գագաթնաժողովն ակնկալածից քիչ արդյունքներ է ունեցել. հոդվածագիր Բրյուս Պանիեր
Չնայած Կասպյան հնգյակի առաջնորդների կողմից ստորագրված հռչակագրին՝ հստակ է, որ խնդիրների մի մասը, որոնք խանգարել են ավելի վաղ համաձայնագրի ստորագրմանը, չեն վերացել, գրում է Բրյուս Պանիերը «Ազատություն» ռադիոկայանի կայքում:
Ավելի վաղ հաղորդվել է, որ Ղազախստանի Ակտաու քաղաքում կայացել է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Ղազախստանի, Թուրքմենստանի և Իրանի ղեկավարների հանդիպումը, որի արդյունքներով ստորագրվել է տարածաշրջանի համար պատմական փաստաթուղթ՝ Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին հռչակագիրը: Դրա շուրջ աշխատանքները տարվել են 22 տարի:
Հռչակագիրը ստորագրել են ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, Թուրքմենստանի նախագահ Գուրբանգուլի Բերդիմուհամեդովը, Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը և Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին:
Փաստաթղթի համաձայն՝ Կասպից ծովի ջրային մակերեսի ընդհանուր տարածքը մնալու է կողմերի ընդհանուր օգտագործման համար, իսկ հատակը և ընդերքը բաժանվում են հարևան պետությունների միջև միջազգային իրավունքի հիման վրա՝ նրանց միջև ձեռք բերված պայմանավորվածությունների համաձայն:
Հեղինակը նշում է, որ չնայած հինգ նախագահները համաձայնություն են ձեռք բերել հիմնական հարցերի վերաբերյալ, Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին նշել է, որ Կասպից ծովի սահմանագծումը խնդիր է շարունակում մնալ Իրանի համար: Ռոհանին նշել է, որ անհրաժեշտ են լինելու հետագա բանակցություններ Կասպից ծովի բաժանումը կարգավորելու համար: Նա նաև նշել է, որ անհրաժեշտ կլինեն հետագա բանակցություններ՝ հստակեցնելու համար Կասպից ծովի էկոլոգիական անվտանգությունը երաշխավորելու վերաբերյալ երկրների պարտավորությունները: Իր եզրափակիչ հայտարարությունում Ռոհանին ողջունել է համաձայնագրի այն հատվածը, որը բացառում է Կասպից ծովում օտար ռազմական ուժի ներկայությունը, բայց ընդգծել է, որ դա պետք է ներառի նաև օտար ռազմական ուժերի բեռների փոխադրումը Կասպից ծովով: Չնայած Իրանի նախագահը չի նշել, թե որ երկրների մասին է խոսքը, բայց դա գրեթե վստահամբ վերաբերել է ԱՄՆ-ին, որը կարող է բեռներ փոխադրել Ադրբեջանից Ղազախստանի նավահանգիստներ:
Թերևս ակնառու նկատառում էր այն, որ Թուրքմենստանի նախագահ Գուրբանգուլի Բերդիմուհամեդովն իր ելույթում հայտարարեց, որ մեկ այլ գագաթնաժողով պետք է անցկացվի Թուրքմենստանում:
Երկրների ղեկավարներն իրենց ելույթներում ընդգծել են համաձայնագրի այն կետերը, որոնք ամենակարևորն են իրենց երկրների համար: Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ընդգծել են առևտրային կապերն ընդլայնելու հնարավորությունները: Ռոհանին խոսել է Կասպից ծովի արևելյան և արևմտյան կողմերից դեպի Իրան և Պարսից ծոց երկաթուղային կապերի հնարավորության մասին, իսկ Ալիևը և Բերդիմուհամեդովն ընդգծել են դեպի Իրան իրենց երկրներով անցնող երկաթուղային ճանապարհների մասին:
Իր բացման խոսքի վերջում Ալիևը նաև խոսել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունից՝ նշելով, որ այն խոչընդոտում է Կովկասում առևտրային հնարավորությունների լիարժեք զարգացմանը:
Հեղինակի խոսքով՝ չնայած հինգ նախագահները գագաթնաժողովի ավարտին փաստաթղթեր են ստորագրել, դժվար է իրադարձությունը միանշանակ հաջողված գնահատել: Ակնհայտ էր, որ կան դեռևս չկարգավորված հարցեր, մասնավորապես՝ Իրանի կողմից: